आज देशभर कुकुर तिहार, नरक चतुर्दशी पर्व तथा लक्ष्मीपुजा मनाइँदैछ । कुकुर तिहार यमपञ्चक अर्थात् दीपावली पर्वको दोस्रो दिनमा पर्ने भए पनि यस वर्ष तिथिको घटबढका कारण तेस्रो दिन परेको नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिले जनाएको छ ।
समितिका अनुसार आज दिउँसो दुई बजेर ५२ मिनेटसम्म चतुर्दशी तिथि र त्यसपछि औँसी तिथि लाग्ने भएकाले लक्ष्मीपूजा पनि आज नै पर्ने भएको हो । नरक चतुर्दशी र कुकुर तिहार सूर्योदयकालमा चतुर्दशी परेको दिन मनाइन्छ ।
आज घरघरमा कुकुरलाई पूजा गरी मीठा खानेकुरा खुवाई कुकुर तिहार मनाइन्छ । कुकुरलाई आज्ञापालक र सुरक्षामा भरपर्दो घरपालुवा जनावरका रूपमा लिइने परम्परा छ । यसअघि हिजो काग तिहार मनाइएको थियो ।
त्यस्तै, आजै बेलुकी ऐश्वर्य, धनधान्य र सम्पन्नताकी देवी लक्ष्मीको पूजा गरी लक्ष्मीपूजा मनाइँदैछ । बिहानै घर सफा–सुग्घर र लिपपोत गरी दीपावली गरेर लक्ष्मीलाई घरमा आमन्त्रण गरिन्छ ।
लक्ष्मी पूजाको अवसरमा घरका झ्याल, ढोका, कोठा, सङ्घार, कौसी, अटाली र भर्याङलगायत स्थानहरूमा सरसफाइ गरी दीपावली गरिन्छ । कार्तिक कृष्ण औँसीको रातलाई सुखरात्री पनि भनिन्छ ।
लक्ष्मी पूजाका लागि आज साँझ आँगनदेखि मूलढोका हुँदै पूजा कोठासम्म गाईको गोबर र रातो माटोले लिपपोत गरी चामलको पीठो र अबिरले लक्ष्मीको पाइला बनाइन्छ । ती पाइलामै केराको सुत्लो वा माटाको पालामा दीप प्रज्ज्वलन गरी झिलीमिली वातावरण बनाइन्छ ।
दीपावलीपछि पूजा कोठामा दियो, कलश र गणेशसहित लक्ष्मी स्थापना गरी पैसा, धान, चामल, फलफूल, सेलरोटी र फूलमाला अर्पण गरेर विधिपूर्वक पूजा गरिन्छ । पूजा पश्चात् कन्या र छोरी–चेलीलाई लक्ष्मीको प्रतीक मानी पूजा गरी दक्षिणा दिने चलन छ ।
धर्मशास्त्रविद् तथा नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका सदस्य प्राध्यापक डा. देवमणि भट्टराईका अनुसार लक्ष्मीपूजा सन्ध्याकालमा गर्ने शास्त्रीय विधि हो ।
आज बेलुकी युवतीहरू समूह बनाई घरघरमा भैलो खेल्ने परम्परा पनि छ । भैलो खेल्न आउनेलाई धान, चामल, फूलमाला, पैसा र सेलरोटी दिइन्छ । भैलो खेल्नेहरूलाई दिइने दानलाई कात्तिक दान मानिन्छ । लक्ष्मीपूजाको अवसरमा देशभर दीपावली गरी घर–घर झिलीमिली बनाइने परम्परा छ ।
परम्परागत रूपमा कतिपय स्थानमा आजै बिहान गाईपूजा गर्ने चलन रहे पनि, शास्त्रीय रूपमा भने औँसी समाप्त भई कार्तिक शुक्ल प्रतिपदा लागेपछि गाईपूजा गर्नुपर्ने उल्लेख छ ।
