लुम्बिनी प्रदेश : रुपन्देही–३ फेरि एकपटक देशको ध्यान खिचिएको क्षेत्रमा उभिएको छ । प्रतिनिधिसभा सदस्य दीपक बोहराको असामयिक निधनपछि रिक्त बनेको यस निर्वाचन क्षेत्रमा सरकारले कात्तिक १७ गते उपनिर्वाचन गर्ने घोषणा गरेसँगै यहाँको राजनीतिक माहोल पुनः तातिएको छ । यो क्षेत्रको राजनीति विगतकै चुनावी समीकरण, दलहरूको संगठनात्मक शक्ति र आगामी सम्भावनाका कारण अहिले राष्ट्रिय बहसको केन्द्रबिन्दु बनेको छ ।
२०७९ सालको आमनिर्वाचनमा यो क्षेत्रबाट राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका दीपक बोहरा विजयी भएका थिए । उनले ३६ हजार ७ सय १७ मत ल्याएर नेपाली कांग्रेसका बालकृष्ण खाँणलाई करिब २ हजार ७ सय मतले पछि पार्दै संसद् पुगेका थिए । खाँणले ३४ हजार ३६ मत पाए भने राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका जितबहादुर गुप्ता तेस्रो स्थानमा सीमित भए, जसले ५ हजार ७ सय ९६ मत ल्याएका थिए । बोहराको जित नेकपा एमालेको रणनीतिक समर्थनकै कारण सम्भव भएको मानिन्छ । किनभने एमालेले त्यतिबेला आफ्नै उम्मेदवार नउठाएर राप्रपालाई समर्थन गरेको थियो ।
तर समानुपातिकतर्फको मतको हिसाबले राजनीति पूर्ण रूपमा फरक देखिन्छ । समानुपातिकमा नेपाली कांग्रेसले करिब २० हजार २ सय ७९ मत ल्याएर पहिलो स्थानमा राखेको थियो । UML ले पनि बलियो उपस्थितिसहित १६ हजार ९ सय ८६ मत जुटायो । यसैबीच राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले १४ हजार १ सय ५४ मत ल्याउँदै तेस्रो स्थानमा देखियो भने प्रत्यक्ष विजयी भएको राप्रपा भने ९ हजार १ सय ८३ मतमा सीमित रहेको थियो । यो तथ्यांकले पनि एमाले र कांग्रेस दुवैको आधारभूत संगठनात्मक शक्ति निकै बलियो छ भने रास्वप पनि तीव्र रूपमा उदाउँदैछ भन्ने बुझाएको छ । गत निर्वाचनको परिणाम र समानुपातिक मतको मुल्यांकन गर्दा राप्रपाको बल एमालेको समर्थनमा मात्रै टिकेको देखिन्छ ।
अब आउँदो उपनिर्वाचनमा एमालेले अघिल्लो जस्तो रणनीति नदोहोर्याउने संकेत गरेको छ । यसपटक एमाले आफ्नै उम्मेदवार उतार्ने तयारीमा छ, जसमा खिमलाल भट्टराई जस्ता नामहरू चर्चामा छन् । एमालेका लागि यो केवल एक उपनिर्वाचन मात्र नभई आफ्नै बलियो आधार देखाउने ठूलो अवसर पनि हो । अघिल्लो पटक प्रत्यक्षतर्फ उम्मेदवार नउठाए पनि समानुपातिकतर्फ करिब १७ हजार मत पाएको एमाले लाई थोरै मात्रै सघन अभियान चलाए कांग्रेससँग निकै प्रतिस्पर्धा हुने अवस्था देखिन्छ ।
नेपाली कांग्रेसले भने यस क्षेत्रमा आफ्नो पुरानो उमेदवार बलकृष्ण खाँणलाई फेरि मैदानमा उतार्ने तयारी गरेको छ । खाँण अघिल्लो पटक पनि धेरै मत ल्याएर छोटो अन्तरमा पराजित भएका थिए । कांग्रेसको संगठनात्मक पकड, पुराना मतदाता र पार्टीको परम्परागत आधारलाई ध्यानमा राख्दा खाँण अझै बलियो दावेदार देखिन्छन् । तर एमाले पनि प्रतिस्पर्धामा आएसँगै कांग्रेसको जित सजिलो हुने भने देखिँदैन ।
यसैबीच राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले डा. लेखजंग थापालाई उम्मेदवार घोषणा गरिसकेको छ । भैरहवा निवासी न्युरोलोजिस्ट डा. थापाले स्वास्थ्य क्षेत्रमा ठूलो लोकप्रियता कमाइसकेका छन् । अघिल्लो चुनावमा रास्वपाले प्रत्यक्षतर्फ कम मत ल्याए पनि समानुपातिकतर्फ १४ हजारभन्दा बढी मत पाएको थियो, जसले उनीहरूलाई अब बलियो प्रतियोगीको रूपमा स्थापित गरेको छ । विशेषगरी शहरी मतदाता, शिक्षित वर्ग र युवा पुस्तामाझ रास्वपाले प्रभाव जमाउन सक्ने अनुमान गरिएको छ ।
राप्रपाका लागि भने यो उपनिर्वाचन चुनौतीपूर्ण देखिन्छ । दीपक बोहराको निधनपछि बोहरा परिवारकै सदस्यलाई उम्मेदवार बनाउन सकिने चर्चा छ तर एमालेको समर्थनबिनाको अवस्थामा अघिल्लो जस्तो ठूलो मत ल्याउन कठिन हुनेछ । एमाले आफैं चुनावी मैदानमा उत्रिएपछि राप्रपाको संगठनात्मक शक्ति मात्रै भरपर्दा कांग्रेस वा एमाले सँग बराबरी गर्ने सम्भावना न्यून देखिन्छ ।
त्यसैगरी मधेशवादी दलहरू पनि आफ्नो उपस्थिति जनाउन उम्मेदवार खडा गर्ने तयारीमा छन् । यद्यपि उनीहरूको मत सानो संख्यामा मात्र सीमित हुने देखिन्छ । स्वतन्त्रतर्फ पनि कानूनी क्षेत्रमा परिचित नाम ओमप्रकाश अर्यालको चर्चा छ, जसले केही मत तान्न सक्छन् तर प्रमुख प्रतिस्पर्धामा पुग्ने अवस्था भने देखिँदैन ।
रुपन्देही–३ को उपनिर्वाचन बहुकोणीय बन्ने निश्चित छ । तर वास्तविक प्रतिस्पर्धा भने एमाले र कांग्रेसबीच नै केन्द्रित हुने देखिन्छ । कांग्रेससँग अघिल्लो पटकको बलियो आधार र संगठनात्मक पकड छ भने एमालेले पहिलोपटक प्रत्यक्ष उम्मेदवार उतारेर आफ्नो शक्ति प्रदर्शन गर्नेछ। रास्वपाले काट्ने मतले खेललाई अझै जटिल बनाउन सक्ने देखिएको छ । विशेषगरी यदि रास्वपाले युवामाझ ठूलो आकर्षण सिर्जना गर्न सक्यो भने कांग्रेस र एमाले दुवैको आधारभूत मत कटान हुनसक्ने सम्भावना देखिन्छ ।
