वसन्त प्रताप सिंह
बझाङ– जयपृथ्वी नगरपालिकाले नगरपालिका क्षेत्र भित्र पर्ने नदी र खोलामा माछा मार्न थापिएका तिप हटाएको छ । माछाले प्रजनन गर्ने र फुल पार्ने भदौ र असोज महिनामा माछा मार्न लगाएको प्रतिबन्धको अवज्ञा गर्दै थापिएका तिपहरु हटाइएको नगरपालिकाले जनाएको छ ।
नगरपालिकाले डुङग्रीगाड खोला र बाहुलीगाडमा थापिएका तिपहरु नगर प्रहरी परिचालन गरेर हटाएको हो । प्रतिबन्धको समयमा खोलामा तिप छापेर माछा मार्ने काम भैरहेको जानकारी आए पछि तिप हटाइएको जयपृथ्वी नगरपालिका नगर प्रहरी प्रमुख राजेन्द्र खड्काले बताए । उनले पहिलो पटक तिप थाप्नेहरुलाई सम्झाई बुझाई तिप हटाइएको बताउदै फेरी कसैले त्यसो गरेमा कानुनी कारबाही गरिने बताए ।
बर्षातको समयमा ठुलो नदीको पानी धमिलो भए पछि ससाना खोलामा आश्रय खोज्दै गएका माछाहरु भदौ र असोज महिनामा मुल नदी मै फर्किने माछा सम्बन्धी जानकारहरु बताउछन । यही समयमा खोलाको धार एकै तिर फर्काएर निगालोको जाल (तिप) थाप्ने र मुल नदीमा पुग्न नदिइ माछा समाउने गरिन्छ । यसरी विनासकारी तरिकाले माछा मार्ने क्रम बढ्दै गएकोले पछिल्लो समय सेती नदी र यसका सहायक खोलामा पाउने माछाहरुको संख्यामा ठुलो मात्रामा घटिरहेको छ ।
‘भदौ र असोज भनेको समय माछाले फुल पार्ने मात्रै नभई बर्खामा सेतीबाट खोला तिर गएका माछा फेरी सेती मै फर्किने समय पनि हो नगरप्रमुख चेतराज बजालले भने, ‘यही वेलामा खोलाको धार फर्काएर उनिहरुको बाटोमा धराप थाप्ने काम गर्दा माछाको प्रजाती नै लोप हुने चिन्ता छ । उनले प्रजनन गर्ने समयमा मात्रै मार्न बन्द गर्दा पछिको संख्या उल्लेख रुपमा वृद्धी हुने र त्यसले माछा मारेर जिविका चलाउनेहरुलाई सहज हुने भएकोले नगरपालिकाले प्रतिवबन्ध गरेको बताए । ‘माछा बढे पछि नदीको पारिस्थितिकिय प्रणाली त राम्रो हुने नै भयो । माछा मारेर खर्च चलाउनेको जिविका पनि सजिलो हुन्छ उनले भने ।
बझाङमा जयपृथ्वी नगरपालिकाले मात्रै नभई सेती नदी क्षेत्रमा पर्ने तलकोट, थलारा, केदारस्युँ, छविसपाथीभेरा गाउँपालिकाले पनि सेती नदी र यसका सहायक खोलाहरुमा चार महिना माछा मार्न प्रतिवन्ध लगाएका छन । माछाले फुल पार्ने, प्रजनन क्रिया गर्ने तथा उधौली झर्ने गतिविधी गर्ने भदौ, असोज र फागुन तथा चैत महिनामा माछा मार्न सेती नदी क्षेत्रमा पर्ने पालिकाहरुले पुर्ण रुपमा प्रतिबन्ध लगाएका हुन ।
‘पछिल्लो समय माछा मार्नलाई करेन्ट लगाउने, जैविक तथा रासायनिक विषादी प्रयोग गर्ने, मसिना प्वाल भएका जालको प्रयोग र नदीको धार फर्काएर माछा मार्ने जस्ता विनासकारी क्रियाकलाप अत्याधिक बढेकोले माछाको संख्या चिन्ताजनक रुपमा घटिरहेको छ पालिकाहरुले जारी गरेको सुचनामा भनिएको छ, ‘जलिय जैविक विविधताको स्वास्थ्य सुचकका रुपमा रहेको माछा लगायत अन्य जलचरको संरक्षण र दिगो उपयोग गरिएन भने भविश्यमा वातावरणमा थप नकारात्मक असर पर्ने देखिएकोले उक्त अवधीमा पालिका क्षेत्रका सम्र्पुण नदी तथा खोलामा माछा मार्न बन्द गरिएको छ पालिकाको जलचर तथा जलिय जैविक विविधता संरक्षण ऐन, २०७६ को व्यवस्था अन्र्तगत प्रतिबन्धात्मक आदेश जारी गरेको जनाउदै सुचनाको अवज्ञा गरे सोही ऐन बमोजिम कारबाही गरिने सुचनामा उल्लेख छ ।
माछाले फुल पार्ने महिनामा अत्याधिक माछा मार्ने गरिएको र फुल सहितको माछा मार्नाले माछाको पुर्नउत्पादन बर्षेनी गिरावट हुँदै जाँदा बर्षेनी माछाको संख्या घट्दै गइरहेकोले उक्त प्रतिवन्ध लगाउनु परेको पालिकाहरुले बताएका छन । एक किलो तौलको एउटा असला माछाले एक पटकमा १४ हजार २५० भन्दा धेरै पार्ने अध्ययनले देखाएको छन । फुल पार्ने फुल सहितको माछा मार्दा नयाँ माछा जन्मिन नपाएका कारण प्रत्येक वर्ष माछाको संख्या घट्दै गइरहेको पालिकाहरुको निष्र्कष छ ।
सेती नदी र यसका सहायक खोलामा पाउने माछाको तौल, संख्या तथा प्रजातिहरु प्रत्येक वर्ष घट्दै गएकोले केही वर्षमै माछा लोप हुने खतरा भएको भन्दै बझाङका पालिकाकाहरुले जलचर संरक्षण ऐन बनाएर जलिय जैविक विविधता संरक्षणको काम गरिरहेका छन । सेती नदीमा माछा सम्बन्धी भएका विभिन्न अध्ययनहरुले पनि माछाको संख्या विगत १५ वर्षको अवधीमा ७० प्रतिशत भन्दा बढी घटिसकेको पत्ता लगाएका छन ।
