धनगढी- सुदूरपश्चिम प्रदेशमा परम्परागत तथा सांस्कृतिक पर्व गौरा मनाउने क्रम जारी छ। गौरा पर्वको मुख्य दिन मानिने अठवाली अर्थात् अष्टमी आज विभिन्न धार्मिक तथा सांस्कृतिक गतिविधिसहित मनाइँदैछ।
गौरा पर्वका अवसरमा सुदूरपश्चिमका पहाडी जिल्लासहित तराईका विभिन्न क्षेत्रमा रहेका पहाडी समुदायमा चहलपहल बढेको छ। रोजगारी तथा अध्ययनका लागि बाहिर रहेका धेरै मानिस पर्व मनाउन गाउँ फर्किएपछि गाउँघरमा थप रौनक देखिएको छ।
गौराको सुरुवात भदौ शुक्ल पञ्चमीका दिन बिरुडा भिजाएर गर्ने परम्परा छ। महिलाहरूले व्रत बसेर केराउ, गहत, गहुँ, मास र गुरौस लगायत पाँच प्रकारका अन्न मिसाएर बिरुडा भिजाउने गर्छन्। त्यसैले पञ्चमीलाई ‘बिरुडा पञ्चमी’का रूपमा समेत चिनिन्छ।
षष्ठीका दिन भिजाइएको बिरुडा धारा, पोखरी वा तलाउमा लगेर धुने तथा सप्तमीका दिन गौरा देवीलाई मठमन्दिरमा भित्र्याएर पूजा गर्ने चलन छ। विवाहित महिलाले यस अवसरमा दुवधागो धारण गर्ने तथा पूजा–आराधना गर्ने परम्परा रहेको छ।
अठवालीका दिन गौरा खलामा पार्वती र शिवको पूजा-आराधना गरिन्छ। दिनभर धार्मिक विधि पूरा गरेपछि साँझपख देउडा खेल्ने र गीतमार्फत सुख–दुःख साटासाट गर्ने परम्परा छ।
गौरा पर्वको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष देउडा संस्कृति हो। देउडामा धार्मिक तथा पौराणिक कथा, देवीदेवताका गाथाका साथै समसामयिक सामाजिक विषयवस्तु प्रस्तुत गर्ने गरिन्छ। समाजमा रहेका विकृति, विसंगति र राजनीतिक अवस्थामाथि व्यङ्ग्य गर्दै देउडा खेल्ने परम्पराले सुदूरपश्चिमको मौलिक संस्कृतिलाई जीवन्त राखेको छ।
गौरा पर्व सुदूरपश्चिमको पहिचान र मौलिक संस्कृतिसँग जोडिएको प्रमुख पर्वका रूपमा लिइन्छ। नेपालका विभिन्न जिल्लासँगै भारतको उत्तराखण्ड क्षेत्रमा समेत स्थानीय परम्परा र मान्यताअनुसार गौरा मनाउने गरिन्छ।
