कञ्चनपुर- सुदूरपश्चिमका पहाडी जिल्लामा बसाइँसराइका कारण गाउँहरू क्रमशः रित्तिँदै छन् भने तराईमा जनसङ्ख्या तीव्र गतिमा बढिरहेको छ। नौ जिल्लामध्ये कुल जनसङ्ख्याको २० प्रतिशत कञ्चनपुरमा मात्र रहेको छ।
नेपालको २०७८ सालको जनगणनाअनुसार सुदूरपश्चिममा २६ लाख ९४ हजार ७८३ जनसङ्ख्या छ। यसमध्ये महिलाको संख्या १४ लाख २१ हजार ९९७ र पुरुषको संख्या १२ लाख ७२ हजार ७८६ छ। पुरुष रोजगारीका लागि भारत तथा तेस्रो देश जाने प्रवृत्ति बढी भएकाले यहाँ महिलाको जनसङ्ख्या (५२.७७ प्रतिशत) पुरुषको तुलनामा बढी देखिएको हो।
प्रदेशका नौ जिल्लामध्ये अछाम, बैतडी, डोटी, बझाङ र डडेल्धुरामा जनसङ्ख्या घट्दो छ। हिमाली जिल्ला दार्चुलाको वृद्धिदर स्थिर छ। तथ्याङ्क समन्वय कार्यालय धनगढीका प्रमुख गोविन्द न्यौपानेका अनुसार पहाडी र हिमाली भेगबाट तराई–मधेशतर्फ बसाइँसराइ बढेकाले जनसङ्ख्या वितरणमा असन्तुलन देखिएको हो।
अन्नको भण्डारका रूपमा चिनिने तराईमा बढ्दो जनसङ्ख्याले कृषियोग्य जमिन घटाउँदै गएको छ भने पहाडमा बाँझो जमिन बढेको छ। विज्ञहरूले बेलैमा जनसङ्ख्या व्यवस्थापन र उपयुक्त नीति नअपनाए निकट भविष्यमा कृषि उत्पादन घट्ने, आयात निर्भरता बढ्ने र प्रदेशको अर्थतन्त्र सङ्कुचन हुने चेतावनी दिएका छन्। रासस
