कञ्चनपुर- नेपाल–भारतबीच महाकाली सन्धि सम्झौता भएको तीन दशक बितिसक्दा पनि सन्धिअनुसार दोधारा–चाँदनी नहर निर्माण अझै अन्योलमै रहेको छ। नेपालले नहरका लागि आवश्यक जग्गा अधिग्रहण गरी तयारी गरे पनि भारतीय पक्षले निर्माण गर्नुपर्ने १,१०० मिटर मूल नहर अहिलेसम्म निर्माण नगर्दा सन्धि कार्यान्वयनमा ढिलाइ भएको हो।
महाकाली सन्धिअनुसार भारतले कञ्चनपुरको दोधारा–चाँदनी क्षेत्रमा सिँचाइका लागि शारदा नहरमार्फत ३५० क्युसेक पानी उपलब्ध गराउनुपर्ने प्रावधान छ। वि.सं. २०५२ माघ २९ गते तत्कालीन प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा र भारतीय प्रधानमन्त्री नरसिंह रावले हस्ताक्षर गरेको उक्त सन्धि अझै कार्यान्वयनमा आउन सकेको छैन।
महाकाली सिँचाइ आयोजना तेस्रो चरणका निर्देशक डा. योगेन्द्र मिश्रका अनुसार, नेपालले नहर निर्माणका लागि मुआब्जा वितरण गरेर जग्गा अधिग्रहण गरिसकेको छ। तर, भारतले निर्माण गर्नुपर्ने सीमावर्ती १,१०० मिटर नहर नबनाएसम्म नेपालतर्फको नहर निर्माण थाल्न नसकिने अवस्था रहेको उनले बताए।
नेपालले दोधारा सीमाबाट १६ किलोमिटर मूल नहर निर्माण गर्नुपर्नेछ। यदि भारतले नहर निर्माण गरेपछि शारदा नहरको पानी दोधारा–चाँदनीमा ल्याउन सकियो भने करिब ३,०४० हेक्टर क्षेत्रफलमा सिँचाइ सुविधा पुगोस् भन्ने अपेक्षा छ।
महाकाली सन्धिका जानकार विष्णु अवस्थीले सम्झौता भएको छ महिनाभित्र नहर निर्माण सक्नुपर्ने सर्त हुँदाहुँदै पनि ३० वर्षसम्म नेपालले आफूलाई मिल्ने पानी नपाउनु दुःखद रहेको बताए। उनले सरकारलाई गम्भीर भएर समन्वय गर्न र प्रधानमन्त्रीको आगामी भारत भ्रमणमा यस विषयलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने सुझाव दिएका छन्।
