काठमाडौँ- सौरमासअनुसार सूर्यले मिथुन राशिको भोग पूरा गरी कर्कट राशिमा प्रवेश गर्ने पहिलो दिनको रूपमा आज साउने (कर्कट) सङ्क्रान्ति पर्व देशभर विभिन्न धार्मिक तथा सांस्कृतिक गतिविधिका साथ मनाइँदै छ।
साउन १ गतेदेखि सूर्य दक्षिण तर्फ लाग्ने भएकाले आजदेखि दक्षिणायन सुरु हुन्छ। माघ १ गते सुरु हुने उत्तरायण र साउन १ गते सुरु हुने दक्षिणायनलाई विशेष पर्वका रूपमा मनाउने परम्परा रहेको छ।
धर्मशास्त्रविद् प्रा. डा. देवमणि भट्टराईका अनुसार, असार महिनाभर कृषि कार्यमा व्यस्त हुने किसान साउन १ मा लुतो फालेर छालासम्बन्धी रोगको निवारण गर्ने विश्वास राख्छन्। एक महिना लगातार श्रम गरेपछि किसान आफन्तसँग भेला भई रमाइलो पनि गर्ने गर्छन्।
परम्पराअनुसार यस दिन कागभलायो, कुकरडाइनो, लुतेझार, पानीअमला, कागती, अम्बा, नास्पाती लगायतका औषधिजन्य वनस्पति प्रयोग गरी ‘कण्डारक’ नाम गरेका राक्षसको पूजा गरी अगुल्टो फालिन्छ।
लुतो फाल्ने क्रममा नाङ्लो ठटाउने, शङ्ख फुक्ने, घण्टी बजाउने र ढोका बन्द गर्ने चलन पनि नेपाली समाजमा प्रचलित छ।
यसै महिनाभर महिलाहरूले हरियो चुरा, लुगा आदि लगाउने परम्परा छ। साउनलाई भगवान् शिवको प्रिय महिनाका रूपमा लिइन्छ र महिलाहरू विशेष पूजा आराधनामा जुट्ने गर्छन्। यही कारण, साउनमा हरियो तथा रातो पहिरनको माग पनि बढ्ने गर्छ।
