धनगढी- प्रत्येक वर्ष श्रावण शुक्ल पूर्णिमाका दिन मनाइने रक्षाबन्धन, जनै पूर्णिमा तथा ऋषितर्पणी पर्व आज देशभर नयाँ यज्ञोपवीत एवम् रक्षाबन्धन धारण गर्दै श्रद्धा र उत्साहका साथ मनाइँदै छ।
पूर्णिमाको दिन बिहानै वैदिक सनातन धर्मावलम्बीले नदी, ताल, तलाउ वा पोखरीमा स्नान गरी गुरु पुरोहितबाट मन्त्रिएको रक्षासूत्र (डोरो) बाँध्ने परम्परा छ। धार्मिक विश्वासअनुसार यसरी बाँधिएको रक्षाबन्धनले नकारात्मक शक्तिबाट रक्षा गर्छ। पौराणिक मान्यताअनुसार सत्ययुगमा गुरु वृहस्पतिले दानवराज बलीलाई बाँधेर देवगणको रक्षा गरेपछि यो परम्परा सुरु भएको हो।
गुरु पुरोहितले रक्षाबन्धनको बेला ‘येन बद्धो बलिराजा दानवेन्द्रो महाबल, तेन त्वां प्रतिबध्नामि रक्षे मा चल मा चल’ मन्त्र उच्चारण गर्दै यजमानको दाहिने नाडीमा डोरो बाँध्ने वैदिक परम्परा रहिआएको धर्मशास्त्रविद् प्रा. डा. रामचन्द्र गौतमले बताए।
तागाधारीले जनै फेर्ने परम्परा
आजकै दिन ब्राह्मण, क्षत्रिय र वैश्य गरी तीन वर्णका तागाधारीले जनै (यज्ञोपवीत) फेर्ने शास्त्रीय विधान छ। यसका लागि श्रावण शुक्ल चतुर्दशीदेखि व्रत बसेका तागाधारीले पूर्णिमाको बिहान गाईको गोबर, खरानी, दत्तिउन र सप्तमृत्तिकासहित श्रावणी स्नान गरी जौ, तिल र कुशद्वारा ऋषितर्पण गर्छन्। त्यसपछि वैदिक रुद्राभिषेक पद्धतिबाट नयाँ यज्ञोपवीत धारण गरिन्छ।
आठ ऋषि — अरुन्धतीसहित कश्यप, अत्रि, भारद्वाज, विश्वामित्र, गौतम, जमदग्नि, वशिष्ठ र अगस्त्यलाई पूजा एवम् तर्पण गर्ने भएकाले यस दिनलाई ऋषितर्पणी पनि भनिन्छ।
पशुपतिनाथ मन्दिर, अशोकविनायक, वाग्मती नदी किनारसहित देशभरका मठमन्दिरमा बिहानैदेखि भक्तजनको भीड लाग्ने गर्छ।
क्वाँटी खाने परम्परा
जनै पूर्णिमामा ११ थरी गेडागुडी मिसाएर टुसा उमारेर बनाइएको क्वाँटी खाने प्रचलन छ। आयुर्वेदअनुसार क्वाँटी सेवनले रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढ्छ, पेट सफा हुन्छ र वर्षायामको चिसो हटाइ शरीरमा ताप पैदा हुन्छ।
तराईमा राखी बाँध्ने चलन
तराई क्षेत्रमा आजकै दिन दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई राखी बाँध्ने परम्परा छ। यसले आपसी प्रेम र सम्बन्ध बलियो बनाउँछ भन्ने मान्यता छ। हाल यो चलन पहाडी क्षेत्रमा पनि फैलिँदै गएको छ।
मणिचूड, गोसाइँकुण्ड, कुम्भेश्वर, पाँचपोखरी, जनकपुरधाम, धनुषसागर, गङ्गासागर, दानसाधु र त्रिवेणीधामलगायतका धार्मिक स्थलमा आज बिहानैदेखि मेला लागेको छ।
