धनगढी- दसैंको रौनकता मन्दिँदै जाँदा सुदूरपश्चिमका सयौँ युवा पुनः भारत फर्किन थालेका छन्। नयाँदिल्ली, मुम्बई, बैंगलोर, सुरतजस्ता सहरहरूमा श्रम गर्ने नेपालीहरू दसैं मनाउन स्वदेश फर्किएका थिए। तर तिहार नजिकिँदै गर्दा उनीहरू पुनः रोजगारीका खोजीमा भारततिर फर्कन बाध्य भएका छन्।
रोजगारीको अवसरको कमी र भारत सहजै पार गर्न सकिने सीमा भएकाले सुदूरपश्चिमका युवाको प्रमुख रोजगारी गन्तव्य भारत नै बनेको छ। हरेक वर्ष लाखौँ सुदूरपश्चिमेली भारतमा श्रम गर्न पुग्छन्, तर त्यसको आधिकारिक तथ्यांक भने छैन।
बझाङको दुर्गाथली गाउँपालिकाका ५५ वर्षीय बिर्खे धामी अहिले गौरीफन्टा नाकामा बैंगलोर जाने गाडीको प्रतीक्षामा थिए। दसैंका लागि एक महिनाको बिदा सकेर उनी पुरानै कर्मथलो फर्किँदै थिए। धामीले करिब १० वर्षदेखि बैंगलोरमा श्रम गरेर पाँच सदस्यीय परिवारको गुजारा चलाइरहेका छन्।
“घरको खेतीपातीले दुई महिनाभन्दा बढी पुग्दैन। पाँच जना छोराछोरी छन्, सबैलाई पढाउनु छ,” उनले भने, “चाडबाड सकेर परदेश जान कसलाई रहर हुन्छ र? तर बाध्यताले सबै कुरा भुलाउँछ।”
कैलालीको गौरीगंगाका भीम साउद पनि भारतको सुरत फर्किन तयारीमा छन्। उनी त्यहाँ ज्याला मजदुरी गर्छन् र त्यही आम्दानीले परिवारको खर्च चलाउँछन्। “दसैंमा परिवारसँग रमाइलो लाग्छ, तर छोडेर हिँड्दा मन भारी हुन्छ,” साउदले भने, “यो बाध्यता कहिलेसम्म हो, थाहा छैन।”
बझाङ, बाजुरा र अछामका धेरै महिला पनि रोजगारीका लागि भारततिर लागिरहेका छन्। उनीहरूले घरायसी कामदारका रूपमा खाना पकाउने, सरसफाइ गर्ने र लुगा धुने काम गरेर परिवार पाल्दै आएका छन्। कतिपयले आफ्ना सन्तानलाई समेत साथमा लगेका छन्, ताकि पढाइ र भविष्य प्रभावित नहोस्।
अत्तरिया अस्पताल, नवजीवन अस्पताल र एभरेष्ट एकेडेमी वरिपरि अहिले पनि भारत जानेहरूको भीड देखिन्छ। अत्तरिया टेक्निकल कलेज नजिकको सडकमा बस र जीपमा सामान बोकेर भारततर्फ लाग्नेहरूको लामो लाइन पाइन्छ।
दसैंमा घर फर्कन नपुगेकाहरू तिहारका लागि आउँदै छन् भने धेरैजना पुनः रोजगारीका लागि भारततिर लागिरहेका छन्। उनीहरूको साझा भनाइ एउटै छ — “स्वदेशमै रोजगारीको अवसर भए, परदेश जानुपर्ने बाध्यता हट्थ्यो।”
